Xτες το βράδυ είχα την ατυχή ιδέα, μαζί με δύο συναδέλφους, να πάμε στην εκπομπή του Γιάννη Πολίτη στην ΕΡΤ για να συζητήσουμε με την υπουργό Παιδείας, χωρίς καν να ζητήσουμε την άδεια του συντονιστικού κέντρου καταλήψεων, διαδηλώσεων και διαμαρτυριών. Από εκεί και πέρα τα πράγματα είναι περίπου γνωστά. Μια ομάδα αδιόριστων εκπαιδευτικών κατέλαβε τα στούντιο της ΕΡΤ. Με το έτσι θέλω, με το δίκαιο του τσαμπουκά, μετέδωσε σε πανελλήνια ακρόαση το μήνυμά της.

Η κρατική τηλεόραση διαπραγματεύθηκε μαζί τους και έδωσε την άδεια να παίξει στον αέρα της δημόσιας συχνότητας αυτό το μήνυμα. Η κυβέρνηση, ως συνήθως, εσχόλαζε και εσχολίαζε – περιδεής από τις αντιδράσεις στα μέτρα, σου λέει “ώρα τώρα να έχουμε και εντάσεις – άστους να φύγουν”. Και τα ΜΑΤ έφεραν εις πέρας το έργο τους: μας φυγάδευσαν από την πίσω πόρτα. Υπάρχει κάτι να κάνει κανείς σε μια χώρα “μπάτε σκύλοι αλέστε;”. Επιμένω πως υπάρχει. Να μιλήσει για την Παιδεία.

H χρεωκοπία θα ήταν εθνική και ευρωπαϊκή καταστροφή. Για τους Έλληνες πολίτες, μια πτώχευση θα σήμαινε όλα όσα ασήκωτα φορτώνονται με τα μέτρα που ανακοινώθηκαν, κι άλλα πολλά, απείρως περισσότερα. Για την Ευρώπη θα ήταν ενδεχομένως το τέλος του ευρώ – αφού κερδοσκόποι θα αποκόμιζαν τεράστια κέρδη και, με την μόχλευση των κεφαλαίων τους, που έχει επιτρέψει η ασυδοσία των αγορών, θα έπαιρναν αμπάριζα τις χώρες του νότου, χωρίς πιθανότητα σωτηρίας. Αυτά απέτρεψε ο ιλιγγιώδης δανεισμός της Ελλάδας, ο χωρίς προηγούμενο στα παγκόσμια χρονικά, αυτό το σταυρό αίρουν οι πολίτες της χώρας που βρέθηκε να είναι ο αδύναμος κρίκος την ώρα της μεγάλης κρίσης. Και με αυτή τη λογική, εντάξει, ακόμη κι αυτά τα μέτρα.

Αλλά όχι μόνον αυτά. Είναι ήδη φανερό πως η πολιτική επίπτωση και το κοινωνικό αποτύπωμα των μέτρων θα κριθεί σε δύο μέτωπα. Πρώτον, από την αποτελεσματικότητά τους. Από το εάν, τελικώς, θα αποτρέψουν το μοιραίο, αν θα οδηγούν στην πορεία (και μάλιστα σε κάθε φάση της, ξεκινώντας αμέσως) σε μια ορατή πορεία – όχι απλώς ανάκαμψης της οικονομίας, αλλά ανάταξης της χώρας. Και, δεύτερον, θα κριθούν από τη συμπλήρωσή τους με όσα λείπουν – και είναι πολλά, που η χώρα και η κυβέρνηση δεν μπορούν ούτε να περιμένουν, ούτε να φορτώσουν στο ΔΝΤ και την Κομισιόν.

Tι περιμένει τους μισθωτούς και τους συνταξιούχους το ξέρουν πια όλοι. Τις κρίσεις τις πληρώνουν οι πιο αδύναμοι, οι πιο ευάλωτοι. Δεν υπάρχουν εξαιρέσεις. Αφού η εξυγίανση δεν έγινε σταδιακά και προληπτικά, αφού η εξυγίανση δεν έγινε με πρωτοβουλία της ελληνικής κοινωνίας, της ελληνικής πολιτικής ηγεσίας -που θα είχε ασφαλώς περισσότερες κοινωνικές ευαισθησίες και περισσότερα περιθώρια χρόνου, αν αυτά είχαν ξεκινήσει εγκαίρως- αφού με χαρακτηριστική έλλειψη συναίσθησης προτιμήσαμε να φτάσουμε στο μη περαιτέρω, και τα μέτρα δεν τα καθορίζουμε εμείς, αλλά τα υπαγορεύουν εκείνοι που κρατάνε την τύχη της χώρας στα χέρια τους, που έχουν το χρήμα και τη μεζούρα, η αδικία θα είναι μεγαλύτερη.

Η εναλλακτική θα ήταν φυσικά η χρεωκοπία, η πτώχευση. Κανείς, φαντάζομαι, δεν αμφιβάλλει ότι η πτώχευση θα έφερνε κι αυτή μια κρίση. Και ποιός θα την πλήρωνε; Θα την πλήρωναν πάλι οι πιο ασθενείς και πιο ευάλωτοι. Θα την πλήρωναν πάλι οι μισθωτοί και συνταξιούχοι. Κι ακόμη χειρότερα, πολύ χειρότερα – όπως έγινε παντού όπου ήρθαν τέτοιες κρίσεις, και υποτιμήσεις του νομίσματος, που εξαφάνισαν περιουσίες και αποταμιεύσεις, που εξαθλίωσαν τα μεσαία και φτωχότερα στρώματα, όχι μέσα από μείωση αμοιβών και παροχών, αλλά με τον πολύ πιο σκληρό και οδυνηρό τρόπο της εξάτμισης της αγοραστικής δύναμης. Είναι άγριο, είναι σκληρό, είναι δύσκολο να γίνει κατανοητό αυτή την πικρή ώρα. Αλλά είναι έτσι.

Δεν μπορώ να μιλήσω για τα μέτρα πριν δούμε το πακέτο. Άλλωστε δεν θα υπάρχει άλλο θέμα συζήτησης για τους επόμενους (ενδεχομένως πολλούς...) μήνες. Γι' αυτό έχει μια σημασία σήμερα, την παραμονή της έναρξης ενός μακρού Γολγοθά για τη χώρα, για όλη την ελληνική κοινωνία και προπάντων για τους αδύναμους, να δούμε τις πολιτικές παραμέτρους. Υπάρχει, για παράδειγμα, το ζήτημα της Αριστεράς.

Ήταν μια μεγάλη μέρα για την Ευρώπη, μια λύτρωση για την Ελλάδα. Αυτό που συνέβη χτες είναι ότι οι οι Ευρωπαίοι (και αγκομαχώντας και οι Γερμανοί, όταν τελικά κατάλαβαν τι διακυβευόταν σε αυτή την ιστορία της ελληνικής χρεωκοπίας) αποφάσισαν να αλλάξουν μέσα σε ένα απόγευμα, τους όρους λειτουργίας της ευρωζώνης, τα πολιτικά και οικονομικά θεμέλιά της.

Στην ουσία, με αφορμή την Ελλάδα και την κρίση της, άλλαξε η συνθήκη του Μάαστριχτ, χωρίς διαβουλεύσεις, χωρίς φανφάρες, ώστε να μπορεί να καλύψει τις ανάγκες της πραγματικής ζωής, που εκτός από θεωρία -ότι οι χώρες δεν θα περνάνε τα όρια που έχουν αποφασιστεί και οι κερδοσκόποι δεν θα μπορούν να τις κοιτάζουν περίεργα- έχει και την πράξη, με την ευελιξία που επιβάλλουν οι συνθήκες, οι κρίσεις, οι πονηρίες, τα ελλείμματα, η παράκαμψη των κανόνων, η σπέκουλα των αγορών.

Η Ευρωζώνη, μετά τη χτεσινή συμφωνία για την Ελλάδα, είναι ένα διαφορετικής τάξης παγκόσμιο μέγεθος, ένας διαφορετικός οργανισμός. Και η πολιτική ενοποίηση πολύ πιο κοντά, μετά τον οδυνηρό τρόπο με τον οποίο διαπιστώθηκε ότι αυτό στο οποίο ποντάριζαν οι κερδοσκόποι δεν ήταν μόνον ο παραλογισμός των ελληνικών δημοσιονομικών, αλλά προπάντων η θεσμική και πολιτική αδυναμία της Ευρώπης, το γεγονός ότι ενιαίο νόμισμα χωρίς πολιτική ενότητα και αλληλεγγύη, χωρίς ενοποίηση των οικονομικών (και ενδεχομένως σύντομα και φορολογικών και δημοσιονομικών) πολιτικών δεν μπορεί να μακροημερεύσει.