Πώς τα καταφέρνουμε τα πιο μεγάλα να περνάνε σχεδόν απαρατήρητα... Στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων κυριαρχούν σήμερα φόροι και αποδείξεις. Σύμφωνοι. Είναι, χωρίς αμφιβολία, η φοροδιαφυγή μεγάλο πρόβλημα για τη χώρα. Είναι η είσπραξη των φόρων ένα ζητούμενο, καθώς η προηγούμενη κυβέρνηση άφησε ένα φοροεισπρακτικό μηχανισμό σε ερείπια. Είναι η ανασυγκρότηση του δημόσιου ταμείου απαραίτητη προϋπόθεση για την άσκηση οποιασδήποτε άλλης κοινωνικής πολιτικής. Σωστά. Τέτοια είναι η συγκυρία και οι απαιτήσεις της.

Από την επιτυχία ή την αποτυχία εξαρτάται αν αυτή η χώρα θα είναι φτωχή ή πλούσια, αν θα στέκει στα πόδια της ή θα χρεωκοπήσει και θα σέρνεται στα πόδια των πιστωτών της. Αλλά η ουσία αυτής της χώρας, το τι είδους Ελλάδα θέλουμε τελοσπάντων, έχει πολύ μεγαλύτερη σχέση με μια άλλη απόφαση, που πήρε το υπουργικό συμβούλιο και για τη οποία στις πρώτες σελίδες χωράνε μόνο μερικές λέξεις: δικαίωμα ψήφου στους μετανάστες, ιθαγένεια στη δεύτερη γενιά.

Αυτή η απόφαση δεν είναι ούτε αυτονόητη, ούτε χωρίς συνέπειες για τη χώρα. Θα έλεγα πως ίσως και να είναι καλύτερα που συμβαίνει ανεπαίσθητα, γιατί μόνον έτσι θα μπορούσε να συμβεί. Αλλά είναι ένα μεγάλο άλμα για την Ελλάδα. Ένα άλμα προς τον ανθρωπισμό. Αφού θέλει να επαίρεται ότι τον γέννησε, τουλάχιστον ας μην τον προσβάλλει (όπως γινόταν) στην καθημερινή της πράξη.

Mεγάλωσα ακούγοντας ονόματα. Οι Μπότσηδες στη Φειδίου, με την Ακρόπολη και την Απογευματινή. Ο Τζώρτζης Αθανασιάδης της Βραδυνής στην Πειραιώς. Και, φυσικά, ο Λαμπράκης στο Συγκρότημα της Χρήστου Λαδά. Αργότερα ο Τεγόπουλος. Ήταν οι εκδότες. Και ήταν απέναντι. Από την άλλη ήταν οι δημοσιογράφοι. Αν κάποιος περνούσε στην άλλη πλευρά, έπρεπε να στείλει την ταυτότητά του στην Ένωση Συντακτών. Η σχέση εκδότη και δημοσιογράφου ήταν το απόλυτο επαγγελματικό ασυμβίβαστο, ο ορισμός του δίπολου. Πώς γίνεται, λοιπόν, όταν πεθαίνει ένας ιστορικός εκδότης να αφήνει πίσω του την αίσθηση ότι στην αντίληψη για το επάγγελμα –για τη δημοσιογραφία- έφυγε κάποιος από την ίδια όχθη. Η εξήγηση είναι ότι μάλλον μετακινήθηκε το ποτάμι και πάει αλλού, σε πιο θολά νερά.

Κανείς δεν έχει την απαίτηση της φυσικής αιωνιότητας. Άλλωστε, αυτό είναι η τέχνη. Η διεκδίκηση μιας αδύνατης αιωνιότητας, μια άσκηση συμφιλίωσης με τη φθορά. Ο Γιάννης Μόραλης περιγράφεται σήμερα ως μείζων απώλεια – και προφανώς είναι. Όχι επειδή χάθηκε ένας άνθρωπος που κατάφερε ό,τι ελάχιστοι καταφέρνουν: να αφήσει το ίχνος του στο χώρο και στη χώρα του. Αλλά επειδή σήμερα το πώς αυτό συνέβη έχει επίκαιρο ενδιαφέρον.

Με αφορμή το θάνατό του θα ακούσετε να συζητιέται η περίφημη γενιά του 30 – για την οποία έχουν γραφτεί τα πάντα και θα συνεχίσουν να γράφονται. Είναι η γενιά που έχτισε το μύθο της ελληνικότητας, έχτισε, δηλαδή, την ιδεολογία μέσα από την οποία μπορούσε να επιβιώσει και να αυτονομηθεί το μικρό, ανάδελφο κράτος μέσα στο μεγάλο διεθνιστικό κύμα του παγκόσμιου μοντερνισμού.

Δεν είναι περσινά ξινά σταφύλια. Γιατί οι καιροί έχουν αλλάξει πολύ – αλλά οι προκλήσεις επανέρχονται. Μπορεί κανείς να δει, για παράδειγμα, την παγκοσμιοποίηση ως το επόμενο τρίτο κύμα υπέρβασης των εθνικών διαφορών μέσα σε έναν αιώνα – πολύ πιο αιφνιδιαστικό και πολύ πιο αποσαθρωτικό, ακριβώς επειδή δεν ξεκινάει από τις ιδέες για να καταλήξει στην πράξη, που είναι η οικονομία, αλλά κάνει την αντίστροφη διαδρομή.

Η χτεσινή απεργία ήταν εξαιρετικά σημαντική. Όχι γιατί είχε κάποιο ιδιαίτερο αίτημα, όχι γιατί είχε κάποια αξιοσημείωτη συμμετοχή. Ακριβώς γι'αυτό. Η σημασία της ήταν η ασημαντότητά της. Γιατί έγινε, την πιο δύσκολη ώρα για την Ελλάδα, χωρίς να υπάρχει ούτε άμεση πίεση, ούτε επείγων λόγος. Γιατί μια τέτοια απεργία έδειξε καλύτερα από οτιδήποτε άλλο έχει συμβεί μετεκλογικά ποιο είναι το βασικό πρόβλημα της χώρας σήμερα.

Και το βασικό πρόβλημα είναι η έλλειψη συναίσθησης της κατάστασης. Η άρνηση της αλήθειας. Αν η πραγματικότητα δεν μας βολεύει, τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα.

Μπορεί η οικονομία να βουλιάζει -όχι τρόπος του λέγειν...- μέρα τη μέρα μέσα στην κινούμενη άμμο των χρεών και των ελλειμμάτων όπου την πέταξε η ίδια αυτή αμεριμνησία μιας ανεκδιήγητης κυβέρνησης που την τελευταία στιγμή ο Πρωθυπουργός της πέταξε το τιμόνι της χώρας, περιφρονώντας τη λαϊκή εντολή που είχε ζητήσει και λάβει, περιφρονώντας την τιμή και την ευθύνη, περιφρονώντας φυσικά και τους ψηφοφόρους εντολείς του, για να γλιτώσει από τον κίνδυνο η δική του φούσκα να σκάσει στα δικά του χέρια. Μπορεί να συμβαίνουν όλα αυτά. Αλλά εμείς, απεργία. Business as usual. Σε πολύ λίγο, μπορεί να υπάρχουν απεργίες as usual. Από business δεν θα υπάρχει ίχνος.

Αυτό είναι το πρόβλημα. Ότι οι περισσότεροι δεν έχουν καταλάβει, κι όσοι έχουν καταλάβει δεν αναλαμβάνουν το κόστος της αποκάλυψης. Το μεγάλο μυστικό της αντίληψής μας για την πολιτική το έχει πει ο Σαββόπουλος: