Δεν υπάρχει, νομίζω, καλύτερο παράδειγμα από την υπόθεση του πετρελαίου θέρμανσης για το είδος των διλημμάτων που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση, για το είδος των αδιεξόδων τα οποία έχει καταφέρει να συσσωρεύσει για τον εαυτό της η Ελλάδα.

Το βασικό πρόβλημα ήταν ο βολονταρισμός. Η πεποίθηση ότι μπορούμε να προσαρμόζουμε την πραγματικότητα στις επιθυμίες μας, κι όχι τις επιθυμίες μας στην πραγματικότητα. Επιθυμίες, μάλιστα, που άλλαζαν τακτικά. Τόσο το χειρότερο για την πραγματικότητα.

Πρώτα από όλα τα καλά νέα. Και τα καλά νέα ήταν ότι καμμιά 70αριά χιλιάδες παρολίγον χρεωκοπημένοι Έλληνες απόλαυσαν χτες το βράδυ τους παγκοσμίως διάσημους (για το σωστό λόγο) U2 να τραγουδάνε στην παγκοσμίως διάσημη (για το λάθος λόγο) χώρα. Έχω κι άλλα καλά νέα. Ο Μπόνο το είπε καθαρά και ξάστερα. Ο Μεγαλέξανδρος ήταν Έλληνας.

Ε, για να το λέει και ο Μπόνο, το θέμα της αμφισβήτησης της ελληνικότητας της Μακεδονίας λύθηκε και μάλιστα με τον πλέον ριζικό και αποτελεσματικό τρόπο για τη διεθνή κοινότητα.

Πανεπιστήμιο – ένα ελληνικό πάθος. Το αστικό όνειρο της μαμάς. Δεν ήταν κακό – το αντίθετο. Έφερε στη χώρα τα καλύτερα που της συνέβησαν τις τελευταίες δεκαετίες. Η επένδυση στη γνώση έφερνε την κοινωνική αναγνώριση και την επαγγελματική εξασφάλιση. Το πράγμα δεν στράβωσε εκεί – παρά το καραγκιοζιλίκι που κατ'έθος συνόδευε τη διαδικασία, με τις περίφημες αγωνιούσες οικογένειες να κρέμονται σαν σταφύλια στα κάγκελα των εξεταστικών κέντρων. Το πράγμα στράβωσε, αντίθετα, όταν το Πανεπιστήμιο, η γνώση και η επένδυση σε αυτήν, έπαψε να φέρνει την οικονομική επιτυχία. Όταν το χρήμα, η απόκτηση και η επίδειξή, του έγιναν κριτήριο για την ελληνική κοινωνία, ανεξάρτητα από την προέλευσή του, ανεξάρτητα από το εάν αποτελούσε προϊόν προσπάθειας ή μαγκιάς και αρπαχτής.

Η συζήτηση αυτή την εβδομάδα έγινε για την περίφημη “βάση του δέκα”, ελπίζω για τελευταία φορά – αρκετή φαιά ουσία έχει σπαταληθεί για ένα θέμα που δεν την αξίζει.

Η ΔΕΗ μπορεί να ρίξει φως σε πολλά που έχει συσκοτίσει η πολιτική και επικοινωνιακή σκόνη γύρω από το Μνημόνιο. Πρώτα από όλα, η υπόθεση της αγοράς ενέργειας και του δημόσιου πυλώνα της χρησιμεύει για να ξεκαθαρίσει τις σχέσεις της χώρας και της κυβέρνησης με τους πιστωτές, τους εκπροσώπους τους, δηλαδή την τρόικα, και το περιεχόμενο του Μνημονίου.

Εδώ και τρεις μήνες, το Μνημόνιο λοιδορείται από πολλούς, δαιμονοποιείται από περισσότερους και θεοποιείται (μάλλον ως άλλοθι παρά ως έμβλημα) από μερικούς υπουργούς και ευάριθμους υποστηρικτές του. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το Μνημόνιο είναι προϊόν ανάγκης: δεν το υπογράψαμε ούτε όποτε θέλαμε, ούτε όπως θέλαμε, ούτε επειδή το επιλέξαμε. Το υπογράψαμε με τη θηλειά της χρεωκοπίας στο λαιμό, ενώ ένα χαρούμενο σμήνος χρηματιστηριακών κερδοσκόπων, κυρίως αγγλοαμερικανών, διαγκωνιζόταν για το ποιος θα κλωτσήσει πρώτος το σκαμπώ για να δει την Ελλάδα να κρέμεται από το ταβάνι. Σύμφωνοι.

Πέρα από αυτό, όμως, το Μνημόνιο εκ των πραγμάτων λειτουργεί ως καταλύτης.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε το σωστό ένστικτο. Στην Ελλάδα μπορείς να αγγίξεις τα πάντα εκτός από τα «μπάνια του λαού». Είναι σαν τις αγελάδες στην Ινδία – και δεν αστειεύομαι. Αν ένα δισεκατομμύριο Ινδοί έτρωγαν βοδινό κρέας, μέσα σε λίγες μέρες θα λιμοκτονούσαν, έχοντας πρώτα εξαφανίσει τα ζωντανά. Η Ινδία λατρεύει τις αγελάδες της επειδή ζει από αυτές. Η Ελλάδα ζει από τον ήλιο και τη θάλασσα – όσο παλιομοδίτικο κι αν ακούγεται. Ακόμη και στη χειρότερη εκδοχή: αλλιώς ζεις με το πενιχρό επίδομα ανεργίας στο παγωμένο και βροχερό Λονδίνο, αλλιώς σε ένα παραθαλάσσιο ηλιόλουστο ψαροχώρι.

Γι’ αυτό δικαίως ο λαός έχει θεό τα μπάνια του. Κι έτσι η παραμονή της μεγάλης εξόδου είναι, ιδιαίτερα φέτος, το σωστό σημείο για έναν απολογισμό.

Απολογισμούς με αριθμούς θα έχετε ακούσει αρκετούς, επομένως εδώ παρέλκουν. Νομίζω όμως ότι αξίζει να σταθεί κανείς και να μετρήσει, με κάποιο προσωπικό χρώμα, ποιες ήταν οι σημαντικότερες αποφάσεις της κυβέρνησης από τις εκλογές του Οκτώβρη, στο πιο κολασμένο ξεκίνημα κυβερνητικού βίου που έχει δει αυτή η χώρα. Διαλέγω τρεις:

Το αίμα σφραγίζει, βέβαια, αυτή την εβδομάδα. Γιατί το αίμα είναι ανεξίτηλο. Ο θάνατος δεν διορθώνεται, δεν ανακαλείται, δεν ανασκευάζεται. Ο θάνατος δεν είναι συγκρίσιμος με τίποτα, από τη φύση του αντιστρατεύεται τη βασική, απαράγραπτη αρχή της ανθρώπινης φύσης – το σεβασμό της ύπαρξης.

Και γι' αυτό δεν μπορούν να υπάρξουν συζητήσεις επ' αυτού σε συνθήκες δημοκρατίας. Δεν είμαστε σε πόλεμο και τα φληναφήματα περί “κοινωνικού πολέμου”, πέρα από τον έωλο χαρακτήρα τους, δεν οδηγούν και πουθενά. Αν μια υποκειμενική εκτίμηση, ή αν το αίτημα για μια πλήρη, απόλυτη οικονομική και κοινωνική ισότητα, εκστομίζεται ως επιχείρημα για την ακραία βία, προφανώς σε αυτό το νήμα δεν υπάρχει άκρη... Όλα δικαιολογούνται, πάντοτε θα υπάρχει μια ερμηνεία, ένα αίτημα άφεσης αμαρτιών, ή χειρότερα η απαίτηση του καθαγιασμού του φόνου. Αυτά για τις Σέχτες...

Αλλά η δολοφονία του Σωκράτη Γκιόλια άνοιξε και μια άλλη συζήτηση. Τη συζήτηση γύρω από το ρόλο και την επιρροή της, ας την πούμε, “νέας δημοσιογραφίας”, της διαδικτυακής δημοσιογραφίας. Η συζήτηση πήγε -αναμενόμενο...- στην ανωνυμία των μπλογκ και των σάιτ. Μπορεί ο καθένας, καλυμμένος πίσω από την ανωνυμία, να βάζει αλήθειες ή λάσπη στον ανεμιστήρα; Μπορούν οι αλήθειες που αλλιώς θα χάνονταν, μπορεί αυτό το αίτημα ελευθεροτυπίας και δημοκρατικής διαφάνειας να γίνει προκάλυμμα και για μια βιομηχανία σκοτεινών προθέσεων, λασπολογίας και εκβιασμών;

Είναι άλλη μια μέρα εσωτερικών πολιτικών εντάσεων, ενδοκυβερνητικών τριβών και προσωπικών συγκρούσεων ανάμεσα σε κορυφαίους νυν και πρώην, άλλη μια τέτοια μέρα από τις αρκετές που προηγήθηκαν και τις πολλές που θα ακολουθήσουν. Κοιτάζοντας μέρα τη μέρα, συνεδρίαση τη συνεδρίαση το τι συμβαίνει και πως εξελίσσεται, όπως είναι φυσικό και θεμιτό, χάνουμε τη μεγάλη εικόνα. Η υπόθεση δεν θα κριθεί από το εάν θα κερδίσει μια μάχη η Λούκα ή ο Παπακωνσταντίνου, για να πω έτσι δυο από τα μεγαλύτερα αστέρια στη μαρκίζα του κυβερνοσκοτωμού. Θα κριθεί, φυσικά, από δύο στοιχεία – μόνο δύο και κανένα άλλο:
* πρώτον, εάν τα μέτρα θα κάνουν τη δουλειά – δηλαδή εάν θα επιτύχουν να μην χρεωκοπήσει η χώρα, γιατί ο κίνδυνος δεν έχει εξαλειφθεί, και να επιστρέψει σε μια φυσιολογική οικονομική συμπεριφορά, με βάση την οποία θα τη δανείζουν, θα εξυπηρετεί τα δάνειά της και θα ξεπληρώνει σταδιακά μέρος του χρέους που έχει συσσωρεύσει
και
* δεύτερον, εάν, με την ολοκλήρωση των μέτρων, θα έχει δημιουργηθεί μια λειτουργική οικονομία και παράλληλα εάν θα έχει διατηρηθεί μια συνεκτική κοινωνία. Με άλλα λόγια αν θα ξεφύγουμε από τον κίνδυνο να επιτύχει η θεραπεία και ο ασθενής να μας αφήσει χρόνους...

Σήμερα δεν κυκλοφορούν τα λεωφορεία. Σε λίγες μέρες δεν θα κυκλοφορούν τα τρένα – αυτά όχι ότι τα παίρνει κανείς, αλλά λέμε τώρα... Και ο λόγος είναι ότι το κρατικό σύστημα μεταφορών καταρρέει – μαζί με οτιδήποτε άλλο κρατικό ή κρατικοδίαιτο σε αυτή τη χώρα. Η ΕΘΕΛ, η εταιρεία που λειτουργεί τα αστικά λεωφορεία, δεν έχει να πληρώσει τους μισθούς. Και οι εργαζόμενοί της δεν έχουν άδικο να αρνούνται να εργαστούν, αν και σε οποιαδήποτε ιδιωτική επιχείρηση οι ίδιοι εργαζόμενοι θα έδιναν ασφαλώς και χωρίς την παραμικρή αμφιβολία ένα τράτο κατανόησης μερικών ημερών. Με το Δημόσιο, όμως, είναι άτεγκτοι. Και κατεβαίνουν σε επίσχεση εργασίας. Επ' αόριστον.

Ο ΟΣΕ έρχεται. Ήδη η διοίκηση ανακοίνωσε πως δεν έχει να καταβάλει στη συνηθισμένη ημερομηνία -δηλαδή σήμερα- το επίδομα αδείας και γι'αυτό θα βάλει τα λεφτά με το δεύτερο δεκαπενθήμερο του μήνα. Προϋπόθεση, βέβαια, θα είναι να έχει εξασφαλίσει το περίφημο δάνειο από την Εθνική, αυτό για το οποίο η Deutsche Bank δέχθηκε να δανείσει με επιτόκιο πάνω από 10% - και φυσικά με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου, γιατί χωρίς αυτήν όποιος σκεφθεί να δανείσει τον ΟΣΕ λαμβάνει φύλλο πορείας για Δρομοκαΐτειο.

Πρόκειται για διαφορετικές, ασφαλώς, περιπτώσεις που εικονογραφούν, όμως, την ίδια κατάσταση. Και είναι εικόνες από το μέλλον, το εγγύς μέλλον.

Mετά τη χτεσινή απεργία, δεν υπάρχουν πολλές αμφιβολίες ότι το σύνθημα της φωτογραφίας δεν ισχύει. Το Ασφαλιστικό θα περάσει. Θα περάσει εύκολα, απροσδόκητα εύκολα σε σχέση με τη βαρύτητα των ρυθμίσεών του, αδιανόητα εύκολα σε σχέση με ό,τι έχει συμβεί και ό,τι έχουμε ζήσει στο παρελθόν. Και η ψήφισή του, σε λίγες μέρες, θα σημάνει το κλείσιμο ενός κύκλου.

Ο κύκλος ξεκίνησε από την ημέρα που η κυβέρνηση (δηλαδή ο Γιώργος Παπανδρέου) συνειδητοποίησε πρώτον την πλήρη έκταση του προβλήματος που είχε παραλάβει και δεύτερον ότι με δεδομένη την κατάρρευση των δημόσιων οικονομικών δεν υπήρχε καμμία απολύτως δυνατότητα να κινηθεί στο πλαίσιο των προεκλογικών δεσμεύσεων – που ασύγγνωστα και εσφαλμένα έδωσε, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία... Από εκείνη τη στιγμή, η Ελλάδα έχει ζήσει ένα εξάμηνο χωρίς προηγούμενο στη μεταπολιτευτική περίοδο. Ποτέ άλλοτε τόσες αλλαγές δεν προωθήθηκαν, ψηφίστηκαν και εφαρμόστηκαν, αλλαγές σκληρές με κοινωνικό και πολιτικό κόστος, με άμεση επίπτωση στις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων, και μάλιστα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα.

Μετά το αρχικό σοκ μερικά συμπεράσματα ήταν προφανή και απλά. Πρώτον, ότι οι θεμελιώδεις μηχανισμοί του κράτους δεν λειτουργούν ούτε στοιχειωδώς. Η πιο κεντρική λειτουργία του κράτους είναι η παροχή ασφάλειας στους πολίτες του. Η πιο βασική προϋπόθεση για να μπορεί να παρέχει ασφάλεια στους πολίτες, είναι να μπορεί το κράτος να εγγυηθεί την ασφάλεια των δικών του μηχανισμών και λειτουργών. Αυτό δεν το κατάφερε ούτε στην καρδιά αυτών των μηχανισμών.

Δεύτερον, ότι το συμβολικό βάρος του συγκεκριμένου πλήγματος δεν συγκρίνεται με καμμία άλλη παρόμοια ενέργεια που έχει γίνει στο παρελθόν – ούτε καν με τη ρουκέτα στην αμερικανική πρεσβεία. Δεν ξέρω ποιος ήθελε να πετύχει τι – αλλά το βέβαιο είναι πως πέτυχε στο κέντρο του στόχου.

Αυτά δεν απαιτούν ιδιαίτερη ενασχόληση, άλλωστε θα αναλυθούν κατά κόρον. Υπάρχουν μερικά άλλα περιφερειακά συμπεράσματα, μερικές παράπλευρες απώλειες που μπορεί να προκαλέσει ένα τέτοιο χτύπημα τη συγκεκριμένη χρονική και πολιτική συγκυρία, που αξίζει να μην περάσουν απαρατήρητα.

Yπάρχει ένα τμήμα του εκλογικού σώματος που είναι πιο σιωπηλό, πιο ρευστό, πιο αδιάγνωστο και πιο πιεσμένο από όλα τα υπόλοιπα. Είναι οι γυναίκες. Δεν είναι προνόμιο να είσαι γυναίκα στην Ελλάδα. Ας δούμε τι τους έχει συμβεί το τελευταίο διάστημα. Πρώτα από όλα οι αριθμοί λένε πάντα την αλήθεια – αν θέλει κανείς να τους διαβάσει έντιμα και καλόπιστα. Και οι αριθμοί λένε ότι μπορεί η γενική ανεργία να έφτασε κοντά στο 12% - αλλά η περίφημη ισότητα στην πράξη δεν υπάρχει. Για τις γυναίκες είναι στο 15,5%, ενώ για τους άντρες στο 9%.

Eίναι αλήθεια, ότι για κοινωνικούς λόγους, η ανεργία είναι πολύ πιο σκληρή και κοινωνικά απαξιωτική για τους άντρες σε μια χώρα όπου οι νόρμες και οι αξίες, οι κοινωνικές κρίσεις και αξιολογήσεις, βρίσκονται ακόμη σε υστέρηση μερικών δεκαετιών. Και πώς να προχωρήσουν; Το μεγαλύτερο ποσοστό ανεργίας καταγράφεται ακριβώς στις νέες κοπέλες, ανάμεσα στα 15 και τα 24, αυτές που θέλουν να μπουν στην αγορά εργασίας. Φτάνει το συγκλονιστικό 27,4%. Είσαι γυναίκα, θα μείνεις έγκυος, δεν μου κάνεις – τόσο απλό...