Μια τολμηρή παρέμβαση Μπουτάρη: από τα Πανεπιστήμια για την Ελλάδα

Τετάρτη, 20/04/2011 08:35

Ο Γιάννης Μπουτάρης έκανε χτες βράδυ μια ομιλία στη Σχολή Χημικών του ΑΠΘ από όπου έχει αποφοιτήσει. Νομίζω ότι είναι το καλύτερο πολιτικό κείμενο που έχω διαβάσει το τελευταίο διάστημα, ένα παράθυρο ελπίδας για ανθρώπους που είναι στην πολιτική για να πουν την αλήθεια, με τόλμη, κι όχι για να συντηρήσουν την τοπική καρέκλα ή για να βγαίνουν κάθε μέρα στα πρωινάδικα. Η Θεσσαλονίκη έχει Μπουτάρη, έχει και Ψωμιάδη. Αυτό το δίλημμα είναι πια δίλημμα όλων μας.

Από τα καλύτερα του κειμένου: "η κομματικοποίηση των Πανεπιστημίων είναι ο Μουμπάρακ που έχει καθήσει στο σβέρκο της σπουδάζουσας νεολαίας".

Παρακάτω θα βρείτε τα βασικά σημεία και το πλήρες κείμενο.

Κύρια σημεία

Ένα είναι το σημαντικότερο αναπτυξιακό μέτρο για την πόλη μας, μία είναι η απολύτως αναγκαία συνθήκη για να ορθοποδήσει μακροπρόθεσμα η Θεσσαλονίκη και να αλλάξει οικονομικό μοντέλο η Βόρεια Ελλάδα: Nα γίνει το ΑΠΘ συνολικά το καλύτερο πανεπιστήμιο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης με παγκόσμιες επιδόσεις σε ερευνητικά αντικείμενα αιχμής.


Το ΑΠΘ δεν θα μπορέσει να πετύχει αυτό τον στόχο εάν, όπως και τα άλλα ΑΕΙ της χώρας, δεν καταργήσει την υφιστάμενη, θεσμοθετημένη σύγκρουση συμφερόντων - δηλαδή αν δεν απαλλαχθεί από την συνδιοίκηση των πανεπιστημιακών αρχών με τις κομματικές νεολαίες.


Η τεχνοκρατική διαχείριση του πανεπιστημίου – αυτό που είθισται να αποκαλείται ο ‘μάνατζερ’ - είναι απόλυτη ανάγκη για ένα μαζικό και σύγχρονο πανεπιστήμιο όπως το ΑΠΘ. Η διαχείριση της μαζικότητας του σημερινού σύγχρονου πανεπιστημίου προκαλεί και την ανάγκη για σύνθετες λειτουργίες στην χρηματοοικονομική διαχείριση, στην πληροφορική, στην διαχείριση των υποδομών, στις νομικές υπηρεσίες.


Είναι απαραίτητος τόσο ο εκσυγχρονισμός του κανονιστικού περιβάλλοντος των κληροδοτημάτων όσο και η συστηματική άντληση πόρων, από το ΑΠΘ, από την χορηγική κοινότητα του Ελληνισμού, την βάση αποφοίτων του ΑΠΘ και από την κοινωνία της Θεσσαλονίκης: για την διεύρυνση των διαθέσιμων πόρων, την υποστήριξη της ερευνητικής πρωτογένειας και την εμπέδωση της χρηστής διαχείρισης.


Μπορούμε να μετατρέψουμε την αποτυχία σε επιτυχία. Με την αλλαγή της διακυβέρνησης της τριτοβάθμιας παιδείας, πανεπιστήμια όπως το ΑΠΘ και το Μακεδονίας θα πολλαπλασιάσουν άμεσα προνομιακούς δεσμούς με την τεράστια Ελληνική πανεπιστημιακή διασπορά που έχει δημιουργήσει σε βάθος χρόνου η αγκύλωση του Ελληνικού Πανεπιστημίου.


Ως Δήμαρχος Θεσσαλονίκης δεν διεκδικώ καμία θέση στην διοίκηση των ΑΕΙ του μητροπολιτικού συγκροτήματος, είτε ex officio, είτε με όποια άλλη ιδιότητα, ακόμα και εάν κάτι τέτοιο προβλεφθεί στο μέλλον από τον νομοθέτη. Διεκδικώ όμως τον λόγο και την άποψη σε μία καθοριστική παράμετρο για το μέλλον της Θεσσαλονίκης: την ποιότητα της τριτοβάθμιας παιδείας που παρέχεται στην πόλη μας.

Το πλήρες κείμενο

Πόλη και Πανεπιστήμιο

Η οποιαδήποτε ατζέντα για την νέα Θεσσαλονίκη όπως θέλουμε να την λέμε δεν μπορεί παρά να ενσωματώσει προτάσεις, λύσεις και θέματα που αφορούν όχι μόνο το τοπικό αλλά και το εθνικό επίπεδο. Το εξέχον παράδειγμα είναι αυτό της τριτοβάθμιας παιδείας.

Η στασιμότητα στην τριτοβάθμια παιδεία αφορά και έχει συνέπειες, όχι μόνο για την συνολική ανταγωνιστικότητα της χώρας, την εν γένει ανέλιξη και δυναμισμό της Ελληνικής κοινωνίας αλλά και την ικανότητα συγκεκριμένων περιοχών και αστικών κέντρων της Ελλάδος να προοδεύσουν.

Αστικά περιβάλλοντα όπως αυτό της Θεσσαλονίκης δεν έχουν πια την πολυτέλεια να συμβιώνουν με μια μετρίων – και χειρότερα – επιδόσεων τριτοβάθμια παιδεία. Αντίθετα τους είναι απαραίτητη η διακεκριμένη όσο και πλουραλιστική στην διακυβέρνηση της τριτοβάθμια παιδεία μια που:

• Δεν μπορούν να βασιστούν, όπως βασίστηκε η πρωτεύουσα την περίοδο της απελευθέρωσης των αγορών, στην αναδιάρθρωση και εκσυγχρονισμό των υπηρεσιών και υποδομών (τράπεζες, τηλεπικοινωνίες, κλπ) που παραδοσιακά εδράζουν στην Αθήνα. Έχουν άρα μεγαλύτερη ανάγκη της παραγωγής πρωτογένειας από ένα ισχυρό πλέγμα πανεπιστημιακών σχολών που μπορεί να μπολιάσει και να διαμορφώσει εκ νέου την τοπική επιχειρηματικότητα.
• Δεν μπορούν να συγκρατήσουν τα δυναμικότερο ανθρώπινο δυναμικό τους ελλείψει ενός ισχυρού πόλου στην τριτοβάθμια παιδεία που να παράγει την πραγματικότητα όσο και την αίσθηση ‘ότι κάτι πάντα συμβαίνει και κάτι συνεχώς κινείται’. Έτσι οι ηγεσίες τους διαρρέουν στην πρωτεύουσα ή και στο εξωτερικό αποδυναμώνοντας ακόμη περισσότερο την ικανότητα τους να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις.
• Δεν έχουν την ικανότητα να κάνουν χρήση του γεωγραφικού τους πλεονεκτήματος για να προσελκύσουν τις μελλοντικές ηγεσίες των γειτονικών χωρών σε σπουδές και να αναβαθμίσουν έτσι ακόμη περισσότερο τις περιφερειακές τους σχέσεις, καθώς και να καταστήσουν την παιδεία ως έναν τοπικό όσο και δυναμικό κλάδο υπηρεσιών.

Από τις παραπάνω διαπιστώσεις απορρέει το εξής ένα συμπέρασμα: Ως θέμα αρχής η τριτοβάθμια παιδεία και η φύση της εξέλιξης της – όχι μόνο η παρουσία της και μόνο όπως μέχρι τώρα αντιμετωπίζεται από τοπικές κοινωνίες – κατ’ εξοχήν αφορά την Θεσσαλονίκη, την δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας με το πρώτο μεγαλύτερο πανεπιστήμιο της χώρας. Και αφορά βεβαίως εξίσου όλες τις κοινωνίες των πόλεων της περιφέρειας που διαθέτουν πανεπιστήμια και πανεπιστημιακές σχολές κάποιου μεγέθους και επιπέδου. Κοινωνίες των πόλεων όπως η Ξάνθη, η Κομοτηνή, τα Ιωάννινα, η Πάτρα, το Ηράκλειο.

Σήμερα λοιπόν θα σας μιλήσω όχι μόνο ως ο Δήμαρχος της πόλης που φιλοξενεί το μεγαλύτερο πανεπιστήμιο της χώρας αλλά και ως ο Δήμαρχος της πόλης που φιλοξενεί το πρώτο τη τάξει πανεπιστήμιο της Ελληνικής περιφέρειας. Διότι ο προβληματισμός μου δεν αφορά μόνο την Θεσσαλονίκη. Αντιθέτως αφορά όλες τις πόλεις της περιφέρειας που έχουν πανεπιστήμια, αφορά δηλαδή το σύνολο της Ελληνικής περιφέρειας.

Διακυβέρνηση

Θα αρχίζω από την αναγκαία συνθήκη και μετά θα προχωρήσω στις επαρκείς. Η Θεσσαλονίκη δεν θα αποκτήσει το πανεπιστήμιο που χρειάζεται εάν δεν αλλάξει ο βασικός όρος της διακυβέρνησης του. Και αυτός είναι ένας. Η σημερινή κομματικοποίηση του πανεπιστημίου που προκύπτει από την αναγκαιότητα οι πρυτανικές αρχές να εκλέγονται από τις ‘φοιτητικές’ οργανώσεις. Είναι μια διευθέτηση που δεν επιδέχεται βελτίωσης και απλά πρέπει να καταργηθεί.

Ο λόγος είναι ότι θεσμοθετεί την διαχείριση του Ελληνικού πανεπιστημίου στην αρχή της σύγκρουσης συμφερόντων, στην πραγματικότητα εξωπανεπιστημιακών και μη ακαδημαϊκών. Πολύ απλά η σχέση διδάσκοντος και διδασκόμενου δεν μπορεί να συγκεραστεί με την σχέση εκλεγόμενου και εκλογέα, η ιδιότητα του φοιτητή δεν είναι συμβατή με την ιδιότητα του ψηφοφόρου.

Η απόπειρα του συγκερασμού αυτών των δύο ιδιοτήτων έχει βλάψει ανεπανόρθωτα την ιερή σχέση μεταξύ διδάσκοντος και διδασκόμενου, υποχρεώνοντας τον διδάσκοντα να αντιμετωπίσει μεροληπτικά τον διδασκόμενο μια που οι φιλοδοξίες του για ανέλιξη εξαρτώνται από την ψηφοθηρία των κομματικών οργανώσεων. Από την άλλη μεριά έχει ωθήσει τον διδασκόμενο να υπονομεύσει την σχέση του με τους συνάδελφους φοιτητές του χρησιμοποιώντας την πατρωνία των κομματικών οργανώσεων για να πάρει βαθμούς που δεν αξίζει κατά ανάγκη, να διεκδικήσει θέση σε μεταπτυχιακά προγράμματα που άλλοι αξίζουν περισσότερο και, στον βαθμό που έχει ακαδημαϊκές φιλοδοξίες, να τις προωθήσει και αυτές μέσω της πατρωνίας.

Όποιος ισχυρίζεται ότι αυτό το σύστημα διακυβέρνησης είναι υγιές ή ότι επιδέχεται βελτίωσης πλέον δεν εθελοτυφλεί, απλά ψεύδεται. Και, επειδή συζητούμε για την πανεπιστημιακή κοινότητα, όχι μόνο ψεύδεται αλλά και επιδεκτικά αγνοεί την ίδια επιστημονική συναίνεση, δηλαδή την έρευνα Ελλήνων συναδέλφων του, στους τομείς της πολιτικής οικονομίας, των πολιτικών επιστημών και της κοινωνιολογίας της εκπαίδευσης, που έχουν αναδείξει σε σειρά επιστημονικών δημοσιεύσεων σε έγκριτες όσο και διεθνείς περιοδικές εκδόσεις τα αρνητικά αποτελέσματα αυτής της διακυβέρνησης.

Πολλοί από εσάς τους ξέρετε, αλλά ας τους αναφέρω. Ο Στέφανος Πεσματζόγλου, της Παντείου, έχει αναλύσει πως οι πιέσεις των κομματικών οργανώσεων στα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας έχουν αναστείλει την εξέλιξη των προγραμμάτων σπουδών και έχουν καθηλώσει χιλιάδες απόφοιτους ελληνικών πανεπιστημίων στην απόκτηση υποτυπωδών και απηρχαιωμένων γνώσεων, όπου η αποφοίτηση έχει μοναδική αξία για την πρόσληψη στο Ελληνικό δημόσιο.

Με αυτό το κριτήριο οι κομματικές οργανώσεις έχουν διαπραγματευτεί, ιδίως στα αρχαιότερα πανεπιστήμια μας και τμήματα, που το 70 και τοις εκατό των αποφοίτων κατευθύνεται στον δημόσιο τομέα, ένα στενό γνωστικό αντικείμενο και εξετάσεις στην ελάχιστη δυνατή υποδιαίρεση αυτού του ήδη υπό σμίκρυνση αντικειμένου.

Οι Μητσόπουλος και Πελαγίδης του Πανεπιστημίου Αθηνών έχουν αναλύσει σε δημοσιεύσεις τους το πώς η σημερινή διακυβέρνηση του Πανεπιστημίου εξυπηρετεί κατά κύριο λόγο όχι την παροχή του δημόσιου αγαθού της παιδείας αλλά της προσοδοθηρικές στρατηγικές και επιδιώξεις των οργανώσεων, ακαδημαϊκών και κομματικών που το νέμονται.

Ο Αποστόλης Δημητρόπουλος κοινωνιολόγος της εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και αυτός, πιο πρόσφατα έχει αναλύσει το πώς η εξάρτηση των πρυτανικών αρχών από τις κομματικές οργανώσεις – αυτό το ιδιότυπο σύμφωνο όπως το αποκαλεί – έχει καταστήσει τις πρυτανικές αρχές ένα προσωπείο και μόνο των πελατειακών συμφερόντων που εκπροσωπούν αυτές οι οργανώσεις, οι οποίες μάλιστα έχουν αυτονομηθεί σε σημαντικό βαθμό και από τα κόμματα στα οποία εντάσσονται, τέτοια είναι η ισχύς των συμφερόντων που έχουν καταστεί διεκδικήσιμα.

Αναρίθμητοι συνάδελφοι σας, προς μεγάλη τιμή τους, και από όλα τα γνωστικά αντικείμενα, έχουν διατυπώσει ανάλογες κριτικές του σημερινού συστήματος διακυβέρνησης συμμετέχοντας στον δημόσιο διάλογο, όχι ως ειδικοί της εκπαίδευσης αλλά ορμώμενοι από τα βιώματα τους στο πανεπιστήμιο.

Ποια πρόταση υιοθετώ; Την δια παντός αποχώρηση των κομματικών παρατάξεων, των φοιτητικών νεολαιών, από την μέθοδο επιλογής, όποια και αν είναι αυτή, των διοικητικών αρχών των τμημάτων, σχολών και πανεπιστημίων της χώρας.

Μόνο έτσι θα αποκατασταθεί η ακεραιότητα της σχέσης διδάσκοντος και διδασκόμενου, της κυρίαρχης σχέσης για ένα πανεπιστημιακό ίδρυμα δηλαδή. Κυρίες και κύριοι, η κομματικοποίηση του πανεπιστημίου, είναι ο Μουμπάρακ που έχει καθίσει στο σβέρκο της σπουδάζουσας νεολαίας μας. Ήρθε το πλήρωμα του χρόνου να τον ξεφορτωθείτε.

Μαζί με την αποκομματικοποίηση του πανεπιστημίου πρέπει επίσης να διεκδικήσετε την από-ασυλοποίηση του πανεπιστημίου που όχι μόνο επιβαρύνει την ήδη βεβαρημένη διακυβέρνηση σας και απαξιώνει το σπουδαστικό βίωμα των παιδιών μας – των λιγότερο προνομιούχων παιδιών μας που δεν σπουδάζουν υπό ειδυλλιακές συνθήκες στα πανεπιστήμια της Δυτικής Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής – αλλά και κάνει το πανεπιστήμιο απωθητικό στην κοινωνία της πόλης που το περιβάλλει.

Ιδίως για εμάς στην Θεσσαλονίκη που έχουμε και το καλύτερο και πιο μεγάλο, κεντρικό αστικό κάμπους της χώρας η σημερινή κατάσταση του μας απωθεί από το να εμπλακούμε με το πανεπιστήμιο με δημιουργικό τρόπο, μια που το πανεπιστήμιο αποπνέει ατμόσφαιρα γκέτο, αλλά και να χαρούμε το απλούστερο, μια βόλτα ένα Σαββατοκύριακο στους χώρους ενός όμορφου και περιποιημένου κάμπους. Από-ασυλοποιημένο πανεπιστήμιο σημαίνει τελικά και ανοιχτό στην πόλη και την κοινωνία της πανεπιστήμιο.

Θέλω σε αυτό το σημείο να διευκρινίσω ότι δεν διεκδικών και δε θέλω ex officio η οποιαδήποτε άλλη συμμετοχή στην διακυβέρνηση του ΑΠΘ και της τριτοβάθμιας παιδείας γενικότερα. Όπως έχετε διαπιστώσει έχω και θα συνεχίσω να έχω λόγο για την λειτουργία και την κατεύθυνση της τριτοβάθμιας παιδείας στην πόλη μας. Με αφήνει παγερά αδιάφορο το να έχω και θεσμική θέση, καρέκλα δηλαδή, σε οποιοδήποτε μελλοντικό διοικητικό συμβούλιο του ΑΠΘ.

Διεκδικώ δηλαδή την παρέμβαση με την έκφραση της άποψης μου, αρχής γενομένης εδώ και τώρα, στο Πανεπιστήμιο, Σχολή και Τμήμα από το οποίο αποφοίτησα. Την άσκηση επιρροής στην διαμόρφωση συναίνεσης σε κάτι που είναι καθοριστικό για το μέλλον της Θεσσαλονίκης. Τίποτα παραπάνω. Τίποτα λιγότερο.

Τεχνοκρατική Διαχείριση

Όσων αφορά την τεχνοκρατική διαχείριση του πανεπιστημίου – αυτό που συνηθίζεται να αποκαλείται ως ο ‘μάνατζερ’ - δεν είναι δυνατόν να υπερασπιζόμαστε το μαζικό και σύγχρονο πανεπιστήμιο χωρίς να πρεσβεύουμε την αποτελεσματική διαχείριση του από άτομα που κατέχουν διαπιστωμένα επαρκείς τεχνικές γνώσεις. Η διαχείριση της μαζικότητας του σημερινού σύγχρονου πανεπιστημίου προκαλεί την ανάγκη για σύνθετες λειτουργίες:

• Στην διοικητική μέριμνα των χιλιάδων φοιτητών που περνούν τις πύλες των πανεπιστημίων μας κάθε μέρα.
• Στα συστήματα πληροφορικής που υποστηρίζουν τις διαδικασίες που επισύρουν οι δραστηριότητες αυτών των φοιτητών, στην εγγραφή τους στα μαθήματα επιλογής τους, στην έγκαιρη και αξιόπιστη καταγραφή των επιδόσεων τους, στην αναπαραγωγή των εγγράφων και βοηθημάτων που συνοδεύουν την εκπαιδευτική τους δραστηριότητα.
• Στις διαδικασίες κεντροποιημένων και ακέραιων προμηθειών για την διάθεση των απαραίτητων αναλώσιμων και μη υλικών που είναι απαραίτητα στην λειτουργία αυτού του μαζικού πανεπιστημίου.

Με το να αρνούμεθα αυτή την τεχνοκρατική διαχείριση δεν επανερχόμενα σε ένα ειδυλλιακό πανεπιστήμιο, τύπου ‘Επιστροφής στο Μπράιτσχεντ’, στην Οξφόρδη ή την Χαιδελβέργη του πρώτου μισού του 20ου αιώνα, αλλά απλά καταδικάζουμε το μαζικό πανεπιστήμιο σε επίπεδο κατώτερο μιας ήδη κακής δημόσιας διοίκησης.

Ενισχύουμε την πατρωνία που ασκούν πάνω στο φοιτητικό σώμα οι κομματικές οργανώσεις που έτσι γίνονται οι διαμεσολαβητές μεταξύ μιας ανεπαρκούς διοικητικής μηχανής και του ταλαίπωρου φοιτητή. Σπαταλούμε πολύτιμους και δυσαναπλήρωτους πόρους και τους στερούμε από την έρευνα και την διδασκαλία του πανεπιστημίου. Υποσκάπτουμε τελικά το δημόσιο αγαθό που λέγεται μαζική τριτοβάθμια παιδεία.

Μπορώ να σας το πω και εγώ με την σημερινή μου ιδιότητα ως Δήμαρχος Θεσσαλονίκης – είμαστε στο ίδιο σινάφι πλέον, παράγω και διαθέτω όπως και εσείς δημόσια αγαθά και υπηρεσίες – θέλω για να κάνω την δουλειά μου σωστά τους καλύτερους λογιστές, τους καλύτερους ειδικούς πληροφορικής, τους καλύτερους δικηγόρους και ούτω καθεξής. Όποτε δεν τους έχω αυτό που υποφέρει είναι το δημόσιο συμφέρον που εκπροσωπεί ο δήμος Θεσσαλονίκης, υποφέρει δηλαδή ο δημότης της πόλης μας και η οικογένεια του.

Κληροδοτήματα και Χορηγίες

Όσων αφορά τώρα τις διευρυμένες πηγές χρηματοδότησης σας πέραν δηλαδή της κρατικής και Ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Καταρχήν να θυμηθούμε ότι η χορηγική δράση δεν είναι ένα ξενόφερτο φρούτο αλλά συνήθεια βαθιά ριζωμένη στον Ελληνισμό. Δεν χρειάζεται να πάμε τόσο μακριά όσο η κλασσική Αθήνα – αλλά αν θέλετε ας πάμε και ως εκεί – μερικά από τα σημαντικότερα πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας φέρουν ακόμη τα ονόματα των ιδιωτών ιδρυτών τους – Πάντειο, Μετσόβιο κλπ.

Ακόμη και σήμερα άλλωστε – και είναι ένα αγώνας που θέλω να συντρέξω – οι πανεπιστημιακές αρχές της χώρας παλεύουν να εκσυγχρονίσουν τον θεσμό των κληροδοτημάτων, ούτως ώστε να ενεργοποιήσουν πόρους που επί του παρόντος είναι εν υπνώσει, κυρίως ακίνητες αξίες. Προσπαθούν δηλαδή να μεγιστοποιήσουν την ωφέλεια, στην εκπλήρωση της εκπαιδευτικής τους αποστολής, των χορηγιών που τους δόθηκαν στο παρελθόν από εύπορους συμπατριώτες μας.

Δεν προτείνω την άντληση χορηγιών ως άλλοθι για την μείωση των κρατικών δαπανών στην παιδεία. Άλλωστε οι ίδιες οι κοινωνίες που παρουσιάζουν τα πιο υψηλά ποσοστά χρηματοδότησης στην παιδεία ως ποσοστό του ΑΕΠ παρουσιάζουν και τις πιο διευρυμένες πηγές χρηματοδότησης αυτού του αγαθού.

Πολύ απλά είναι κοινωνίες που διαχέονται από συναίνεση σε όλα τα επίπεδα για τον στρατηγικό και αναντικατάστατο ρόλο της παιδείας για την πρόοδο και ευημερία τους. Συναίνεση που διατρέχει το εκλογικό σώμα, την πολιτεία, τους απόφοιτους των πανεπιστημίων, τις μικρές και μεγάλες επιχειρήσεις, και τις εύπορες εισοδηματικές τάξεις.

Είναι ανεπίτρεπτο λοιπόν, ιδίως τη σήμερον ημέρα, οι πρυτανικές αρχές της χώρας να μην διαθέτουν στρατηγική άντλησης χορηγιών που να απευθύνεται στην βάση των αποφοίτων τους, και στους πιο εύπορους εξ αυτών, στα μεγάλα φιλανθρωπικά ιδρύματα της χώρας, στις μεγάλες Ελληνικές επιχειρήσεις, στον μεγάλο Ελληνικό πλούτο εντός και εκτός των συνόρων της επικράτειας. Και να μην έχουν και τα μέσα που να μπορεί να υλοποιήσει την στρατηγική τους, δηλαδή εξειδικευμένες υπηρεσίες στην άντληση χορηγιών που είναι μια σύνθετη επιχειρησιακή λειτουργία – τα γνωστά ως development offices.

Το Ίδρυμα Νιάρχος δωρίζει μισό δις ευρώ για την ανέγερση της νέας εθνικής βιβλιοθήκης και όπερας στο Φαληρικό Δέλτα, το Ωνάσειο ξόδεψε πάνω από 100 εκ ευρώ για την Στέγη του Πολιτισμού στην Συγγρού μιλώ για λεφτά που πηγαίνουν στην παιδεία και στον πολιτισμό για λεφτά που υπό άλλες συνθήκες θα μπορούσατε να τα πάρετε εσείς.

Η χορηγία όμως δεν έχει μόνο την διάσταση άντλησης πόρων. Έχει και την διάσταση της παραγωγής πρωτογένειας και της αναβάθμισης της διακυβέρνησης.

Την διάσταση της πρωτογένειας διότι όσο περισσότερο διαφοροποιείς τις πηγές υποστήριξης σου τόσο περισσότερο διαφοροποιείς το εύρος των υποστηριζόμενων δράσεων. Και ναι μεν το πανεπιστήμιο πρέπει πάντα να προφυλάγεται, όσων αφορά τους όρους με τους οποίους δέχεται υποστήριξη, ένα όμως είναι σίγουρο ότι βασιζόμενο σε μια πηγή και μόνο χρηματοδότησης, άντε δύο, εάν συμπεριλάβουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση, εκ των όντων μεγεθύνει την εξάρτηση τους από αυτούς.

Μπορώ να σας δώσω το προσωπικό μου παράδειγμα σε αυτό το σημείο. Πιστεύω, ότι όταν σαν χορηγός αλλά και με το χρόνο μου υποστήριξα την σύγχρονη τέχνη στα τέλη της δεκαετίας του 80 και την προστασία της αρκούδας στα τέλη της δεκαετίες του 90 ήμουν χρόνια μπροστά από την πολιτεία – και δυστυχώς και από το ελληνικό πανεπιστήμιο. Σε ένα πιο ελκυστικό περιβάλλον όσον αφορά τον προσπορισμό και την χρήση των χορηγιών όμως θα μπορούσα να ήμουν μαζί με το πανεπιστήμιο.

Στο θέμα της διακυβέρνησης τώρα, πίστη μου είναι ότι η διαχείριση μη κρατικών πόρων θα ανάγκαζε το πανεπιστήμιο να διευρύνει την χρηστή διαχείριση εν γένει. Ήδη στην απορρόφηση των ευρωπαϊκών κονδυλιών είστε πολύ πιο επιμελείς στην απόδοση λογαριασμού από ότι είστε στο Υπουργείο Παιδείας, στον Έλληνα φορολογούμενο δηλαδή.

Αναλόγως όσο περισσότερα χρήματα παίρνετε από τον Έλληνα χορηγό – και οι μεγάλοι έλληνες χορηγοί έχουν μηχανισμούς παρακολούθησης της υλοποίησης των υπεσχημένων – τόσο περισσότερο θα εκσυγχρονίσετε και θα καταστεί χρηστή διαχείριση των δικών σας θεμάτων. Εάν μάλιστα αυτή η άντληση χορηγιών συνοδευτεί και από την υποστήριξη από τοπικούς φορείς και πολίτες αυτής της πόλης, στην ισχύ του ελέγχου και λογοδοσίας θα προστεθεί και το κίνητρο της μη έκθεσης στην τοπική κοινωνία, του να μην γίνουμε ρεζίλι με άλλα λόγια στο άμεσο κοινωνικό μας περιβάλλον.

Οικονομία και Γνώση

Από οπουδήποτε και εάν προσπορίσετε πόρους όμως είναι καιρός να από-ενοχοποιήσουμε την συμβολή του Ελληνικού Πανεπιστημίου στην δημιουργία πλούτου – στην δημιουργία πλούτου, σε εθνικό, περιφερειακό, αστικό, εταιρικό και ατομικό επίπεδο. Να αποενεχοποιήσουμε επίσης την συμβολή του πανεπιστημίου στην δημιουργία πλούτου μέσω της σύμπραξης είτε με την πολιτεία είτε με τον ιδιώτη, είτε με την επιχείρηση που είναι υπό τον έλεγχο ελληνικής προέλευσης μετόχων είτε αλλοδαπών, δηλαδή πολυεθνικών επιχειρήσεων.

Η χώρα μας είναι σήμερα πλήρως εξαρτώμενη από χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία η παραγωγικότητα των οποίων βασίζεται απόλυτα σε αυτή την συμβολή. Ο Έλληνας πολίτης εξαρτάται σήμερα για το βιός του από πολίτες αυτών των χωρών που είναι παραγωγικότεροι – και όχι εργατικότεροι όπως κακώς λέγεται – ακριβώς διότι η τριτοβάθμια παιδεία τους επιτρέπει να είναι παραγωγικότεροι, τα πανεπιστήμια από τα οποία αποφοίτησαν άνευ ενδοιασμών υποστηρίζουν με το ερευνητικό τους έργο τις επιχειρήσεις – γηγενείς ή αλλοδαπές – από τις οποίες εξαρτάται το δικό τους βιός.

Αλλά και οι νέοι παίκτες τα δημοσιονομικά πλεονάσματα των οποίων προσβλέπει η κυβέρνηση για να διασώσει όλους εμάς, αγοράζοντας ομόλογα του ελληνικού δημοσίου και επενδύοντας στην Ελλάδα, παίκτες όπως η Κίνα έχουν στρατολογήσει την γνώση στην παραγωγική τους μηχανή.

Δεν είναι τυχαίο από αυτή την άποψη ότι οι πολιτικές δυνάμεις που απεύχονται την αλλαγή στο ελληνικό πανεπιστήμιο είναι οι ίδιες αυτές δυνάμεις που δεν προτείνουν για την χώρα μας κάποια άλλη χώρα ως μοντέλο που να έχει πετυχημένη σχέση μεταξύ γνώσης και παραγωγικής διαδικασίας –και μάλιστα χώρες μικρές όπως η δική μας όπως η Φινλανδία ή το Ισραήλ.

Ταυτίζονται αντίθετα, στο διεθνές στερέωμα, είτε με κινήματα αμφισβήτησης είτε με περιθωριακές χώρες που, συνήθως, υποστηρίζουν το βιοτικό επίπεδο τους με το πετρέλαιο που διαθέτουν, όπως η Βενεζουέλα του Ούγκο Τσάβεζ ή το Ιράν του Αχμεντίνετζαντ.

Δεν είναι τυχαίο βεβαίως ότι οι προσπάθειες που κρατούν πάνω από δεκαπέντε χρόνια τώρα, στην ίδια την Θεσσαλονίκη και στην Βόρεια Ελλάδα ευρύτερα να συνδεθεί η έρευνα και καινοτομία με την παραγωγική διαδικασία απέτυχαν παταγωδώς και παρόλο τον προσπορισμό σημαντικών εθνικών και Κοινοτικών πόρων για την δημιουργία της ζωνών καινοτομίας.

Από το 1985, με όλες τις κυβερνήσεις, η χρηματοδότηση από σειρά Ευρωπαϊκών προγραμμάτων, Κοινοτικών Πλαισίων Στήριξης, Περιφερειακών Επιχειρησιακών Προγραμμάτων, δεν έκαναν την Θεσσαλονίκη και την γύρω περιοχή της πόλο καινοτομίας. Η κεντρική Μακεδονία είναι στην θέση 164, από σύνολο 208, στον δείκτη περιφερειακής καινοτομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και η χώρα μας 25η στην Ένωση, με τελευταίες να την ακολουθούν η Βουλγαρία και η Ρουμανία.

Αξιολογότατοι διεθνώς διακεκριμένοι συνάδελφοι σας όπως οι Παπαμίχος, Καυκαλάς και Λαμπριανίδης, συνέταξαν τόμους εκατοντάδων σελίδων, και δεκάδων χιλιάδων λέξεων, πάνω σε αυτό στο θέμα της Θεσσαλονίκης ως πόλου καινοτομίας, με τελευταίο δείγμα τα σχετικά χωρία του Ρυθμιστικού Σχεδίου Θεσσαλονίκης.

Ήρθε η ώρα όμως, και αυτό επιτάσσει το πνευματικό θάρρος, να μας πουν αυτό που γνωρίζουν σε μία κόλλα χαρτί, σε όχι παραπάνω από 600 λέξεις ενός άρθρου γνώμης σε μια εφημερίδα. Να μας πουν ότι ποτέ – μα ποτέ – δεν θα καταφέρουμε να κάνουμε καινοτόμα και διεθνώς ανταγωνιστική την οικονομία της Θεσσαλονίκης και της Κεντρικής Μακεδονίας εάν δεν αλλάξουμε ριζικά την διακυβέρνηση των πανεπιστημίων της πόλης και της περιφέρειας μας. Αναμένω όχι στο ακουστικό μου αλλά στην αποδελτίωση μου.

Κυρίες και κύριοι, από το άρρωστο δένδρο δεν θα βγει το γερό κλαρί. Θέλεις να αποκτήσεις Silicon Valley πρέπει να είσαι διατεθειμένος να δώσεις την μάχη για να αποκτήσεις ένα CalTech, ένα Stanford, ένα UCLA. Επειδή ακριβώς κανείς από εμάς, και όχι μόνο εσείς, δεν δώσαμε μαζί αυτή την μάχη για αυτό η Θεσσαλονίκη και η Βόρεια Ελλάδα σήμερα γνωρίζουν την αποβιομηχάνιση, με τις παραγωγικές διαδικασίες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης να έχουν επικεντρωθεί, λόγω συνδυασμού εργατικού κόστους αλλά και αυξημένης τεχνολογικής πρωτογένειας, στην περίπτωση της Τουρκίας, εκτός των εθνικών συνόρων μας.

Και εδώ φταίει και η επιχειρηματική τάξη της πόλης μας διότι για δεκαετίες όταν μιλάει για την ανάπτυξη μιλάει για την ΔΕΘ και δεν έχει σχεδόν τίποτα να πει για το ΑΠΘ. Ένα είναι το σημαντικότερο αναπτυξιακό μέτρο για την πόλη μας, μία είναι η απολύτως αναγκαία συνθήκη για να ορθοποδήσει μακροπρόθεσμα η Θεσσαλονίκη και η Βόρεια Ελλάδα: Nα γίνει το ΑΠΘ συνολικά το καλύτερο πανεπιστήμιο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και με παγκόσμιες επιδόσεις σε ερευνητικά αντικείμενα αιχμής, στο Χημείο και σε άλλα τμήματα.

Λέγοντας να απενοχοποιηθεί η σχέση γνώσης και παραγωγικής διαδικασίας δεν εννοώ ότι οτιδήποτε γίνεται στο πανεπιστήμιο πρέπει να είναι στραμμένο στην οικονομική απόδοση. Κάθε άλλο. Είτε στην έρευνα είτε στην διδασκαλία πρέπει όχι μόνο να επιτραπεί αλλά και να ενθαρρυνθεί γενναιόδωρα η απόκτηση και η διεύρυνση της γνώσης για την γνώση.

Σας διαβεβαιώνω ότι σαν επιχειρηματίας πέτυχα διότι μπόρεσα να κάνω όχι αυτό που με ωφέλησε αλλά αυτό που αγάπησα. Ακόμη και στον βαθμό που μας ενδιαφέρει το οικονομικό αποτέλεσμα και μόνο πρέπει να δώσουμε την δυνατότητα σε δημιουργικούς ανθρώπους, που το οικονομικό αποτέλεσμα τους αφήνει παντελώς αδιάφορους, να ασχοληθούν με το μεράκι τους.

Διότι έτσι ανακαλύπτονται οι Βεργίνες που μετά φέρνουν χιλιάδες τουριστών στην Μακεδονία.

Διότι έτσι αρθρώνονται οι προτάσεις για την διατήρηση και διάσωση παραδοσιακών οικισμών όπως η Άνω Πόλη που εάν τις είχαμε εισακούσει σήμερα η Θεσσαλονίκη θα ήταν διεθνής τουριστικός προορισμός.

Διότι έτσι γίνονται οι νέες ανακαλύψεις που στο πλήρωμα του χρόνου δημιουργούν επιχειρήσεις με εκατοντάδες εργαζομένων, που παράγουν πλούτο, φορολογικά έσοδα και κοινωνικό έργο.

Και διότι έτσι οι πολιτισμένες χώρες όχι μόνο παράγουν τον υλικό πλούτο που τις χαρακτηρίζει ως πολιτισμένες αλλά και την σκέψη και δημιουργία που είναι απαραίτητες για την αποστασιοποίηση από την επιβίωση και τις επιταγές της.

Μετατρέποντας την Αποτυχία σε Επιτυχία

Μπορεί όλα αυτά που διαγράφω – και βεβαίως τα έχουν πει και άλλοι καλύτερα από μένα, συνάδελφοι σας επί το πλείστον – να φαντάζουν ως άθλος. Και όμως σε αυτή μας την κοινή προσπάθεια για ένα πετυχημένο πανεπιστήμιο, ένα πετυχημένο ΑΠΘ, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, Διεθνές Πανεπιστήμιο, ΤΕΙ Θεσσαλονίκης έχουμε ένα τεράστιο προβάδισμα. Ποιο είναι αυτό; Η μέχρι τώρα αποτυχία μας.

Είναι αυτή η αποτυχία που έχει σωρεύσει στο εξωτερικό – στην Δυτική Ευρώπη και Βόρεια Αμερική κυρίως – ένα πλήθος Ελλήνων ακαδημαϊκών, χιλιάδων άξιων επιστημόνων, οι οποίοι με τις κατάλληλες αρχικές παρεμβάσεις μπορούν να δώσουν γιγαντιαία ώθηση και σε όλους εσάς. Καταρχήν, δεν υπάρχει τμήμα ελληνικού πανεπιστημίου που δεν έχει προνομιακή πρόσβαση σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού εξαιτίας ακριβώς αυτής της μακροχρόνιας συσσώρευσης δυναμικού εκτός της επικράτειας. Αυτό σημαίνει ότι η σύναψη στρατηγικών συμμαχιών με αλλοδαπά ιδρύματα, είτε ερευνητικών είτε διδακτικών συμμαχιών, γίνεται πιο εύκολη και απρόσκοπτη.

Το θέμα της αξιολόγησης της δικής σας επίδοσης επίσης γίνεται εφικτό μια που συνάδελφοι που γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα αλλά δεν είναι δέσμιοι τοπικών συναλλαγών μπορούν να αναλάβουν αυτό το έργο. Η ανανέωση του επιστημονικού δυναμικού, στο πλαίσιο και ερευνητικών προγραμμάτων και επισκεπτών καθηγητών και ερευνητών, και όχι μόνον χρονοβόρων διαδικασιών πρόσληψης μόνιμου προσωπικού, καθίσταται και αυτή εφικτή.

Και βεβαίως εξίσου εφικτή είναι και η ανάληψη της ηγεσίας των ιδρυμάτων σας από Έλληνες της επιστημονικής διασποράς μας που και γνωρίζουν την χώρα αλά και είναι φορείς σύγχρονων μορφών διακυβέρνησης στην τριτοβάθμια παιδεία.

Αυτή η μετατροπή ενός αιτιατού της αποτυχίας - της μετανάστευσης επιστημονικού δυναμικού – σε καίριο αίτιο της επιτυχίας βασίζεται στους όρους που ανέφερα παραπάνω: εκτοπισμός της βασικής σύγκρουσης συμφερόντων από το ελληνικό πανεπιστήμιο, σύγχρονη τεχνοκρατική διοίκηση, προσπορισμός πολλαπλών πηγών χρηματοδότησης. Σε συνθήκες ενάρετου κύκλου η κάθε αλλαγή σε ένα από αυτά τα πεδία θα ενισχύει την θετική επίδραση των υπόλοιπων αλλαγών.

Μαζί για ένα καλύτερο πανεπιστήμιο

Κυρίες και κύριοι, να είστε σίγουροι ότι στον βαθμό που το πανεπιστήμιο προωθήσει το ίδιο τις αναγκαίες αλλαγές στην διακυβέρνηση του θα δημιουργήσει, εδώ στην Θεσσαλονίκη αρραγές μέτωπο με την τοπική κοινωνία για την επιτυχία του και την εξέλιξη του. Σίγουρα αυτή είναι η υπόσχεση μου σε εσάς, ως Δήμαρχος της Θεσσαλονίκης. Μάμε μαζί λοιπόν:

• Πάμε μαζί για να αναμορφώσουμε το καθεστώς των κληροδοτημάτων που θα αποδώσει αυτές τις κεφαλαιουχικές υπεραξίες που χρειάζεστε.
• Πάμε μαζί να χτυπήσουμε την πόρτα των μεγάλων χορηγών, εντός και εκτός της χώρας μας, για να προσπορίσουμε επιπρόσθετους πόρους για τον άπορο φοιτητή, για τον κτιριακό σας εξοπλισμό, τις τεχνολογικές σας υποδομές, την ερευνητική σας δραστηριότητα, την διεθνοποίηση σας.
• Πάμε μαζί για να εδραιώσουμε την έννοια της χορηγίας στον πληθυσμό της ίδιας της πόλης μας και ιδίως στους εύπορους απόφοιτους του ΑΠΘ που κατοικούν στην Θεσσαλονίκη.
• Πάμε μαζί για να εξασφαλίσουμε ότι θα έχετε, εδώ στο κέντρο της πόλης αλλά και πέριξ της Θεσσαλονίκης, τον απαραίτητο χώρο για την ανάπτυξη σας.

Πάμε μαζί όμως με ποιο πανεπιστήμιο:

• Με το πανεπιστήμιο που δεν αποδέχεται την σύγκρουση συμφερόντων και την κομματικοποίηση ως καταστατική αρχή της λειτουργίας του.
• Με το πανεπιστήμιο που το ίδιο υιοθετεί την υψηλού επιπέδου τεχνοκρατική και χρηστή διαχείριση.
• Με το πανεπιστήμιο που είναι διατεθειμένο να διευρύνει τις πηγές χρηματοδότησης τους στην Ελληνική χορηγική κοινότητα.
• Με το πανεπιστήμιο που είναι αποφασισμένο να προσελκύσει στους κόλπους τους χιλιάδες διακεκριμένους Έλληνες επιστήμονες του εξωτερικού.
• Με το πανεπιστήμιο που ανεπιφύλακτα στρατεύεται στον αγώνα της χώρας να δημιουργήσει μια διεθνώς ανταγωνιστική οικονομία η οποία θα ικανοποιεί τις συλλογικές και ατομικές προσδοκίες των Ελλήνων για ικανοποιητικό επίπεδο ζωής και της συνεπακόλουθης παροχής ικανοποιητικών δημόσιων αγαθών και υπηρεσιών από ένα οικονομικά εύρωστο ελληνικό κράτος.
• Πάμε μαζί με ένα Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, με ένα Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, με ένα Τμήμα Χημείου, και με όλα τα τμήματα, το κάθε αποφασισμένο να πράξει ότι πρέπει για μια πετυχημένη, ευημερούσα, εξωστρεφής Θεσσαλονίκη και Βόρεια Ελλάδα.

 

ΣΧΟΛΙΑ

Δεν υπάρχουν καταχωρημένα σχόλια για το άρθρο.

Theodore: ειναι ο πρωτος που ειπε τις αληθεις που τις λενε ολοι,οσοι πονανε τον τοπο,και την εκπαιδευση,αλλα δεν ειμαι αισιοδοξος,διοτι η μετριοτης,βρισκει παντα τον τροπο να νικα.
Εξ αλλου,και οι πολιτικοι,μετριοτητες ειναι,οπότε,πως να επιτρεψουν να ανεβει το επιπεδο των Παν/μιων μας;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΟΝΟΜΑ
E-MAIL (ΓΙΑ ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ)
ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ
Ακύρωση
ΠΕΤΡΟΣ ΤΣΟΝΟΠΟΥΛΟΣ: Μπράβο στον κ.Μπουταρη. Φτασαμε στο 2011 για να πει καποιος τα παραγματα με το όνομα τους! Τα ανδρικελα - Πνευματικοι Νανοι δεν εχουν θεση στα πανεπιστημια που θελουμε και χρειαζομαστε. Κομματα και Πολιτικοι ειναι ο ΚΑΡΚΙΝΟΣ που κατατρωει σημερα τις σαρκες της Ελλαδας και κανει τοσο απανθρωπη την ζωη που ζουμε σημερα. Αλλα τετοιοι είμαστε σαν Κοινωνία, και τετοιοι δυστυχως μας Αξιζουν. Και η κακια μου στο ΠΑΣΟΚ...πριν μερικά χρονια οταν παλι ο Μπουταρης ειχε ρευμα και μπορουσε αν ειχε υποστηριχθει να εκλεγει το ΠΑΣΟΚ και τα κομματόσκυλα ειχαν προτιμησει μια κα ΑΡΑΠΟΓΛΟΥ ...! καταδικαζοντας την πολη σε αλλα τεσσερα χρονια Παπαγεωργόπουλους, Ανθμιμους, Ψωμιαδηδες...Ενας Αθηναιος που αγαπα την θεσσαλονίκη
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΟΝΟΜΑ
E-MAIL (ΓΙΑ ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ)
ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ
Ακύρωση
ΡΕΓΚΟΥΚΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ: Πολύ σημαντική η παρέμβαση του κ. Μπουτάρη, όχι επειδή έδωσε νέες ιδέες που δεν έχουν ξαναειπωθεί, αλλά γιατί η παρέμβαση του έγινε υπό την ιδιότητα του Δημάρχου. Πολύ σημαντική λοιπόν και μακάρι να πιάσει τόπο.
Εκείνο, που ίσως θα έπρεπε να τονιστεί ιδιαίτερα είναι ένα γεγονός που ουσιαστικά δημιουργεί το πρόβλημα. Αυτό είναι η χρήση του πανεπιστημίου ώς πεδίο επιτυχίας των περιορισμένων στόχων όλων εκείνων που εντάσσονται σε αυτό. Δικό τους στόχο έχουν οι φοιτητές, δικό τους τα κόμματα στα οποία ανήκουν, δικό τους οι καθηγητές, δικό του το Υπουργείο Παιδείας, δικό του ο Πρύτανης, δικό του στόχο έχει ακόμη και μειοδότης του κυλικείου !
Όσο οι παράγοντες του πανεπιστημίου δεν συμφωνούν σε έναν ή περισσότερους στόχους, κοινά αποδεκτούς, με ομόφωνη συμφωνία και δέσμευση για την επιτυχία τους, ο καθένας θα το τραβάει προς την μεριά του, με αποτέλεσμα να είναι, όπως σήμερα, ένα ξεσκισμένο κουρέλι που δεν προσφέρει τίποτα.
Η επιβολή λύσεων από κάποιους που έχουν κάθε φορά την δύναμη, χωρίς την συμμετοχή και συμφωνία όλων των μερών, θα οδηγεί σε πόλεμο τις συνέπειες του οποίου θα πληρώνουν όλοι ανεξαιρέτως, ακόμη και εκείνοι που τον προκάλεσαν.
Ελπίζω κάποτε η "συνεργασία" να αναδειχθεί σε ανώτατης μορφής διαδικασία για την λύση των προβλημάτων, έναντι του ανταγωνισμού που σήμερα κατατρώει την ζωή μας.
Ευχαριστώ πολύ,
Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος
Σύμβουλος Οργάνωσης Επιχειρήσεων
Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων
Συγγραφέας, Ομιλητής.
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΟΝΟΜΑ
E-MAIL (ΓΙΑ ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ)
ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ
Ακύρωση
psaranto: Υπέροχο
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΟΝΟΜΑ
E-MAIL (ΓΙΑ ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ)
ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ
Ακύρωση

ΣΧΟΛΙΑΣΤΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ

ΟΝΟΜΑ:
E-MAIL (ΓΙΑ ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ)
ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΣΑΣ
ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΧΟΛΙΟΥ

Ο Σφυγμός της Μέρας

Και στο ραδιόφωνο κάθε Σάββατο 10 με 12 στον

και στο

 

Blog Talk

 

 

Προκήρυξη για ... σκέψεις

 

Οι πρώτες σελίδες

Ο οικονομικός τύπος

Οι αθλητικές εφημερίδες

 Αξίζει να διαβάσετε

Συναρπαστική και διαφωτιστική για το πώς λειτουργούν οι αγορές αφήγηση του Ελληνοαμερικανού που επί χρόνια προειδοποιούσε για το μεγαλύτερο σκάνδαλο στην παγκόσμια οικονομική ιστορία, την "πυραμίδα Madoff", από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος  

 


Νέο τεύχος

Η Ευρώπη των 27

μια εκπομπή του Κώστα Αργυρού

ΚΟΡΥΦΗ ΤΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ